BATI AKDENİZ TARIMSAL ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ

YERFISTIĞI

DÜNYADA YERFISTIĞI YETİŞTİRİCİLİĞİ

 Yerfıstığı (Arachis hypogaea) baklagiller familyasından tek yıllık, yazlık, çok değerli bir yağ bitkisidir. Dünyada ekiliş alanları 40 derece kuzey ve 35 derece güney enlemleri arasındadır. Güney Amerika kökenli olan bu bitki, ilk olarak Amerika'nın keşfinden sonra Portekizliler tarafından 16. yüzyılda gemilerle önce Avrupa’ya getirilmiş, buradan Afrika ve Asya kıtalarına yayılmış, daha sonra da Pasifik adalarına götürülmüştür. Günümüzde tohumlarında bulunan yüksek oranlardaki yağ ve protein nedeniyle, başta fıstık yağı ve fıstık ezmesi üretmek amacıyla dünyanın tropik ve subtropik bölgelerinde yer alan ülkelerde yaygın olarak üretilmektedir.

Dünyada tek yıllık yağ bitkileri arasında soya, kolza ve ayçiçeğinden sonra en fazla üretilen yağ bitkisidir. 2009 yılında dünyada 23.5 milyon ha alanda 35.5 milyon ton kadar yerfıstığı üretilmiştir. 2009’a göre Çin dünya üretiminin  %57’sini, Hindistan %23’ünü, Nijerya %17’sini ve ABD %7’sini yapmaktadır.  Kıtalar bazında ise Asya dünya üretiminin %92’sini, Afrika %46’sını ve Amerika ise % 1.6’sını yapmaktadır. Üretimin Türkiye’de olduğu gibi uzun yıllar üretim miktarlarında fazla bir değişim olmamıştır. Dünya yerfıstığı üretiminin yaklaşık yarısı yağlık olarak tüketilmektedir. Yerfıstığı tohumlarının işlenmesiyle her yıl dünyada 5 milyon ton kadar yerfıstığı yağı elde edilmektedir. Türkiye’de olduğu gibi üretim genelde iç piyasaya yönelik olup dünya ticaretine konu olan miktar %4’ü geçmez.

TÜRKİYE’DE YERFISTIĞI YETİŞTİRİCİLİĞİ

Ülkemizde yerfıstığının 90 yıllık bir geçmişi olmasına rağmen ekim, hasat ve harman teknolojisinin henüz yeterince gelişmemiş olması ve bu yüzden yağ sanayinde değerlendirilememesi üretim artışını sınırlayan en önemli faktördür. Yerfıstığı üretiminde makineleşmenin henüz yeterince gelişmemiş olması, bu ürünün üretim maliyetinin diğer yağlı tohumlu bitkilere nazaran daha yüksek olmasına neden olmaktadır. Yüksek maliyet, yerfıstığının yağ sanayinde değerlendirilmesini engellemektedir. Bu nedenle yerfıstığı ülkemizde çerez olarak tüketilmekte ve yine çerez olarak ihraç edilmektedir.

Yerfıstığı bir sıcak iklim bitkisi olduğundan, Türkiye’de Akdeniz ikliminin hakim olduğu  Akdeniz ve Ege Bölgelerinin sulanabilen kıyı ovalarında yapılmaktadır. Yerfıstığı meyvelerini (kapsüllerini) toprak altında oluşturduğu için, bu bölgelerin nispeten hafif yapılı kumlu-tınlı topraklarında başarıyla yetişmektedir. Önceki yıllarda GAP Bölgesinde yapılan araştırma çalışmaları sonucunda bölgenin sulamaya açılmasıyla birlikte yerfıstığı yetiştiriciliği yönünden büyük bir potansiyel olacağı tespit edilmiştir. Bu bölgede önemli bir baklagil ve yağ bitkisi olan yerfıstığının da yerini alması gerekmektedir.

Türkiye’de yerfıstığı ekim alanları dünyada olduğu gibi uzun yıllardır çok az değişmiştir. 2009 yılında 25.000 ha olan yerfıstığı ekim alanından 90.000 ton kadar üretilmiştir. Türkiye’de yerfıstığı ithalatı çok inişli çıkışlıdır. Bazı yıllar ithalatın üretime oranı %2-7 arasındayken, bazı yıllarda ise % 25-50’lere kadar çıkabilmektedir. Yani ülkemizde de genelde dünyada olduğu gibi ancak iç tüketim karşılanmaktadır.

Ülkemizde yerfıstığı başta Osmaniye ili olmak üzere en fazla Çukurova bölgesinde üretilmektedir (%80’den fazlası). Ayrıca; Antalya, Kahramanmaraş, Aydın ve Muğla illerinde de ekonomik olarak üretilmektedir. Türkiye’nin dünya üretiminden aldığı pay çok düşük olmasına rağmen hektar başına verim dünya ortalamasından yüksektir.

YERFISTIĞI YETİŞTİRİCİLİĞİNE BATEM’İN KATKISI

Enstitümüz Türkiye’de yerfıstığı araştırmalarında en köklü kurum olup 1950’den beri çalışmalara devam etmektedir.  Şu anda 226’sı çerezlik, 70’i yağlık ve 49’u mutant toplam 345  hat  ile Türkiye’deki en zengin  genetik materyale sahibiz. Tüm  ıslah çalışmaları sonucunda 5 adet yerfıstığı çeşidi tescil ettirilmiştir. Şu anda Türkiye’deki ekimi yapılan çeşitlerin tamamına yakını Enstitümüz tarafından tescil ettirilen çeşitlerden oluşmaktadır. Bu çeşitlere ait üst kademedeki tohumlukların dağıtımını da yapmaktayız. Ayrıca yetiştiricilik konusunda da pek çok çalışma yapılmıştır. Bu kapsamdaki gübreleme, bakteri aşılama, ekim yöntemleri ve tarihleri, toprak işleme, yabancı ot kontrolü konularında yapılmış çalışmalardan elde edilen sonuçlar üretime aktarılmıştır

YERFISTIĞI ÇEŞİTLERİ

NC-7 ÇOM FLORİSPAN
GAZİPAŞA BATEM-5025  
YERFISTIĞI YETİŞTİRİCİLİĞİ KİTAPÇIĞI İÇİN TIKLAYINIZ

 

NC-7 (Çerezlik)

 
     

Geliştirilen Teknoloji Adı    : Yerfıstığı NC-7 Çeşidi

 

Tanımı ve Kullanım Alanı   :

Tescil Yılı                      : 1991

Islah Edildiği Yer ve Yılı    : BATEM-1986

Çeşit Sahibi Kuruluş        : BATEM

Islahçı Kuruluş               : BATEM

Islah Yöntemi                : İntrodüksiyon

Sap ve Yaprak Özelliği     : Çok Dallı, Yarı Yatık

Başak Yapısı                       :

Tane Özellikleri              : Uzun dolgun, açık pembe renkli

Tarımsal Özellikleri            : Olgunlaşma süresi 140-160 gün, toprakta kalma durumu az, gıda    sanayisine (çerezlik) uygun

Teknolojik Özellikleri         : Yağ oranı % 54, Protein Oranı: % 25

Verim Durumu                 : 350-450 kg/da

Hastalık Durumu              : Yaprak leke hastalığına (cercospora) ve kök boğazı   çürüklüklerine orta dayanıklı

Tavsiye Edilen Bölgeler      : Akdeniz ve Ege Bölgelerinin sulanabilen kıyı ovaları, GAP             Bölgesi

Ekonomiye Katkısı               : Geleneksel olarak ekilen çiftçi populasyonlarına göre % 30-40  verim artışı sağlamıştır. Üstün çerezlik özellikleri sayesinde çerezlik sanayisi için daha çok aranılan bir çeşittir.

    BAŞA DÖN
     

 

ÇOM (Çerezlik)

 
     

Tanımı ve Kullanım Alanı   :

Tescil Yılı                            : 1986

Islah Edildiği Yer ve Yılı    : BATEM-1982

Çeşit Sahibi Kuruluş        : BATEM

Islahçı Kuruluş               : BATEM

Islah Yöntemi                : Seleksiyon

Sap ve Yaprak Özelliği    : Az Dallı, Yarı Dik

Başak Yapısı                       :

Tane Özellikleri              : Uzun oval, ten renginde

Tarımsal Özellikleri          : Olgunlaşma süresi 140-160 gün, toprakta kalma durumu az, gıda    sanayisine (çerezlik) uygun

Teknolojik Özellikleri       : Yağ oranı % 48-49, Protein Oranı: % 25

Verim Durumu               : 250-350 kg/da

Hastalık Durumu            : Yaprak leke hastalığına (cercospora) dayanıklılığı orta, kök boğazı   çürüklüklerine dayanıklığı iyi

Tavsiye Edilen Bölgeler  : Akdeniz ve Ege Bölgelerinin sulanabilen kıyı ovaları, GAP             Bölgesi

Ekonomiye Katkısı               : Geleneksel olarak ekilen çiftçi populasyonlarından seleksiyonla tescil ettirildiğinden verim bakımından çiftçi populasyonlarından biraz daha yüksektir. Şu andaki standart çeşit olan NC-7’den verim bakımından daha düşüktür. Kabuğu daha sert ve hasatta toprakta kalma oranı NC-7’den daha iyi olduğu için birçok çiftçi tarafından tercih edilmektedir.

    BAŞA DÖN
     

 

FLORİSPAN  (Yağlık)

 
     

Geliştirilen Teknoloji Adı    : Yerfıstığı FLORİSPAN Çeşidi

 

Tanımı ve Kullanım Alanı   :

Tescil Yılı                            : 1986

Islah Edildiği Yer ve Yılı          : BATEM-1982

Çeşit Sahibi Kuruluş              : BATEM

Islahçı Kuruluş                     : BATEM

Islah Yöntemi                      : İntrodüksiyon

Sap ve Yaprak Özelliği           : Az Dallı, Dik

Başak Yapısı                       :

Tane Özellikleri                    : Yuvarlak, açık ten renginde

Tarımsal Özellikleri                : Olgunlaşma süresi 120-130 gün, hasatta toprakta kalma durumu az olduğundan makinalı tarıma elverişli, yağ sanayisine uygun

Teknolojik Özellikleri            : Yağ oranı % 52-53, Protein Oranı: % 25

Verim Durumu                    : 225-280 kg/da

Hastalık Durumu                 : Yaprak leke hastalığına (cercospora) ve kök boğazı   çürüklüklerine dayanıklığı iyi

Tavsiye Edilen Bölgeler      : Akdeniz ve Ege Bölgelerinin sulanabilen kıyı ovaları, GAP             Bölgesi

 

 

Ekonomiye Katkısı               : Yağlık bir çeşit olup, ülkemizde yerfıstığı sadece çerezlik olarak tüketildiği için üretimi yaygınlaşmamıştır.

    BAŞA DÖN
     

 

GAZİPAŞA (Çerezlik)

 
     

Tanımı ve Kullanım Alanı         :

Tescil Yılı                           : 1986

Islah Edildiği Yer ve Yılı        : BATEM-1982

Çeşit Sahibi Kuruluş             : BATEM

Islahçı Kuruluş                    : BATEM

Islah Yöntemi                      : Seleksiyon

Sap ve Yaprak Özelliği          : Az Dallı, Yarı Dik

Başak Yapısı                       :

Tane Özellikleri                    : Uzun oval, ten renginde

Tarımsal Özellikleri               : Olgunlaşma süresi 140-160 gün, toprakta kalma durumu az, gıda    sanayisine (çerezlik) uygun

Teknolojik Özellikleri           : Yağ oranı % 48-49, Protein Oranı: % 25

Verim Durumu                    : 250-350 kg/da

Hastalık Durumu                 : Yaprak leke hastalığına (cercospora)  dayanıklılığı orta, kök boğazı   çürüklüklerine dayanıklığı iyi

Tavsiye Edilen Bölgeler          : Akdeniz ve Ege Bölgelerinin sulanabilen kıyı ovaları, GAP             Bölgesi

Ekonomiye Katkısı               : Geleneksel olarak ekilen çiftçi populasyonlarından seleksiyonla tescil ettirildiğinden verim bakımından çiftçi populasyonlarından biraz daha yüksektir. Şu andaki standart çeşit olan NC-7’den verim bakımından daha düşüktür. Kabuğu daha sert ve hasatta toprakta kalma oranı NC-7’den daha iyi olduğu için birçok çiftçi tarafından tercih edilmektedir.

    BAŞA DÖN
 

BATEM-5025

 
     

Tanımı ve Kullanım Alanı   :

Tescil Yılı                            : 2005

Islah Edildiği Yer ve Yılı          : BATEM-2002

Çeşit Sahibi Kuruluş               : BATEM

Islahçı Kuruluş                    : BATEM

Islah Yöntemi                      : Seleksiyon

Sap ve Yaprak Özelliği           : Çok Dallı, Yarı Yatık

Başak Yapısı                       :

Tane Özellikleri                  : Uzun dolgun, açık pembe renkli

Tarımsal Özellikleri                : Olgunlaşma süresi 140-160 gün, toprakta kalma durumu az, gıda    sanayisine (çerezlik) uygun

Teknolojik Özellikleri              : Yağ oranı % 53, Protein Oranı: % 25

Verim Durumu                    : 370-450 kg/da

Hastalık Durumu                 : Yaprak leke hastalığına (cercospora) ve kök boğazı   çürüklüklerine orta dayanıklı

Tavsiye Edilen Bölgeler         : Akdeniz ve Ege Bölgelerinin sulanabilen kıyı ovaları, GAP             Bölgesi

Ekonomiye Katkısı               : Geleneksel olarak ekilen çiftçi populasyonlarına göre % 30-40, standart çeşit olan NC-7’den yaklaşık % 5-10 daha verimlidir. Çerezlik özellikleri bakımından standart çeşitle aynı düzeydedir.  Bu özelliklerinden dolayı ekim alanları yaygınlaşabilir. Henüz ekimi yaygınlaşmamıştır.

 

     

HAZIRLAYANLAR Dr. Abdullah KADİROĞLU  
  Nejmettin KAYA  
     

 

ANA SAYFA                                                          ÜRÜNLERİMİZ