ADAÇAYI

     Adaçayının bu güne kadar 500 türü tespit edilmiştir. Bu türler tropik ve suptropik bölgelerde dağınık olarak bulunurlar.Ülkemizde ise yaklaşık 90 kadar Salvia türü bilinmektedir. Adaçayları bir ya da çok yıllık, çoğunlukla güzel kokulu, çalı görünüşünde ve tüylü bitkilerdir. Ülkemizde Akdeniz ve Ege Bölgelerinde; dağlarda, steplerde, tarım arazileri civarında ve ormanlık sahalarda yetişmektedir. Tıbbi özelliği olan Salvia officinalis ülkemizde doğal olarak yetişmemekte, ancak tohumu temin edildiğinde kolaylıkla kültüre alınarak yetiştirilebilmektedir.  

•                 KULLANILAN BÖLÜMLERİ: Kurutulmuş yaprakları 

      SANAYİDE KULLANIM ALANLARI:

      Adaçayı yapraklarının enfüzyonu ilaç sanayinde gargaralar ve şurupların bileşimine girerek boğaz ağrıları ve iltihaplarına karşı kullanıldığı gibi dezenfekten, antiseptik olarak bunun yanında  da mide ve barsak spazmlarını çözücü ilaçların yapımında değerlendirilir. Ayrıca hoşa giden kokuları sebebi ile kozmetik sanayinde de geniş kullanım alanı bulunmakta, özellikle dinlendirici vasıftaki banyo köpüklerinin imalinde kullanılmaktadır. Son yıllarda  tedavi edici özelliği olan diğer bitkiler ile karıştırılıp poşet halinde hazırlanan çayları da piyasaya çıkmaktadır. Uçucu yağda bulunan thujon zehirli bir madde olup; düşük dozlarda titreme halisünasyon yüksek dozlarda da saraya benzer titremeler akabinde uyuşukluk ve bitkinlik şeklinde etki ettiğinden günlük maksimum doz önemli olup, genellikle enfüzyonu kullanılır. 

      HALK ARASINDA KULLANIMI:

    Halk arasında çay gibi demlenerek (enfüzyonu) boğazdaki iltiaplanmalar, yorgunluk, sinir zafiyetine karşı kullanılır. Ayrıca bal ve sirke ile karıştırılarak ruhi depresyonlar, şiddetli soğuk algınlıkları ve bazı kadın hastalıklarına karşı kullanılmaktadır.İshal kesici ve iştah arttırıcı olarak da faydalanılmaktadır. 

       DROG OLARAK ÖZELLİKLERİ:

      Yatıştırıcı, midevi idrar söktürücü, terletici, dinlendirici, ağız ve boğazlarda antiseptik, dezenfektan özellikleri vardır. 

•                VERİM:

        Avrupa’da yeşil-yaş herba verimi, ilk yılda 300-400 kg/da ikinci ve üçüncü yılda 800-1200 kg/da arasındadır.Ege Bölgesinde yapılan bir denemede ilk sene 862 kg/da ikinci sene 2141 kg/da üçüncü sene 2384 kg/da yeşil herba elde edilmiştir. Gübre verilmeksizin yapılan üretimden ise 1238 kg/da; 5 kg/da azot verilince 2333 kg/da; 10 kg/da azot verilince 3481 kg/da yeşil herba alınmıştır.

       İHRACATI:

       Doğada kendiliğinden üreyen adaçayları, toplanıp pazarlanır, alım satımı yapılır. Halen batı ve güney illerimizde en çok olmak üzere hemen hemen tüm baharatçılarda satılmaktadır. Fransa,Almanya, ABD ve diğer bazı ülkelerde üretimi yapılmaktadır. Günümüzde en çok doğal yetişen adaçayları tüketilmektedir.

       Enstitümüzde yapılan çalışmalarla Antalya’nın 35 farklı bölgesinden bir kısmı  endemik olan bir çok Adaçayı türü (Salvia tomentosa, Salvia fruticosa, Salvia dicroanhta vb.-Sideritis perfoliata, Sideritis pisidica vb.) toplanmış, çoğaltımları yapılmış ve  Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün arazisinde oluşturulan kolleksiyon bahçesi’ne  (ex-situ) dikilmiştir. Aynı zamanda 9 adet Salvia türünde  agronomik ve kalite özellikleri (uçucu yağ miktarı ve içeriği) belirlenmiş olup elde edilen sonuçlar ışığında gelecekte ıslah çalışmalarına başlanması planlanmaktadır. 

KEKİK

Çalı yada çalımsı görünümünde kokulu olan kekikler Lamiaceae familyasının dünya üzerinde 40 türle temsil edilen bir cinsidir. Genellikle derin olmayan gevşek, ılımlı, humuslu ve kalkerli toprakları seven bu bitkiler Avrupa ve Asya’da, Akdeniz Bölgesinde, Kuzey Afrika’dan Habeşistan’a kadar uzanan yerlerde ve Kanarya Adalarında bulunmaktadır.  

         Ülkemizde ise yaklaşık olarak 35 kadar kekik türü 1500 m rakıma kadar olan yerlerde ve yaylalarda yaygın olarak bulunurlar. Bu türlerden bir kısmının endemik olduğu literatürde yer almaktadır. Ülkemizde 14 adedi endemik olarak yetişen 37-40 arasında tür mevcuttur.  

           KULLANILAN BÖLÜMLERİ:Dallı çiçekli tepe ve yaprakları  

SANAYİDE KULLANIM ALANI: İlaç sanayinde antiseptik imalatında kullanıldığı gibi bronşlardaki koyu kıvamlı salgıyı sıvılaştırdığından öksürük şuruplarının bileşimine girer. Antibiyotik etki olarak mikroorganizmaların üremesini geciktirdiği veya tamamen durdurduğu için, ağız antiseptiği olarak gargara yapımında faydalanılmaktadır. Derideki mantar hastalıklarına karşı inhibitör etkisi olduğundan, mantar ilaçlarının bileşiminde de yer almaktadır. Kimya sanayinde ise değerli bir kimyasal madde olan timolun elde edilmesinde kullanıldığı gibi parfümeri sanayinde ve banyo köpüklerinin yapımında ve problemli ciltlerin tedavisinde kullanılmaktadır.  

HALK ARASINDA KULLANIM ALANI:Kekiklerin çiçekli dal ve yaprakları çay gibi demlenerek içilmek suretiyle kan dolaşımını düzenleyici, rahatlatıcı etkisinden faydalanılmaktadır. Ayrıca kansızlık, boğmaca, kellik, diş ve mide ağrılarında, uyuz, nefes kokması, lumbago, barsak parazitlerinin ve gazlarının giderilmesinde, romatizma ile bazı kadın hastalıklarında tedavi amacıyla kullanılmaktadır. Kekik türlerinden çeşitli et yemeklerinde baharat olarak da faydalanılmaktadır. 

DROG OLARAK ÖZELLİKLERİ: Dolaşım uyarıcısı,antispazmatik, idrar söktürücüdür. Düşük dozlarda kullanıldığında balgam söktürücü, yüksek dozlarda alındığı taktirde antiseptik ve bazı barsak kurtlarını düşürücü etkisi vardır. 

İHRACATI: Türkiye kekiğin en önde gelen ülkelerinden biridir. Türkiye kekik ihracatında %19’la 2. sıradadır. Türkiye’den kekik ithalatı yapan ülkelerden 1. Sırada (%52’lik bölümü) ABD, geri kalan kısmı ise Almanya,İtalya, İngiltere, Yunanistan ve Fransa’dır. Almanya,Fransa, ABD gibi ülkelerde de yetiştirildiği, piyasası ve ekonomik ortamı olduğu bilinmektedir. Ülkemizde ise; İzmir, Antalya gibi illerimizde az da olsa üretilip pazarlanmaktadır. Ancak doğal olarak yetişen kekikler toplanıp satılmaktadır. 

        Enstitümüzde yapılan çalışmalarla Antalya’nın 35 farklı bölgesinden bir kısmı  endemik olan bir çok Kekik türü (Origanum ve Thymus spp.) toplanmış, çoğaltımları yapılmış ve  Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün arazisinde oluşturulan kolleksiyon bahçesi’ne  (ex-situ) dikilmiştir. Aynı zamanda toplam 9 adet kekik türünde  agronomik ve kalite özellikleri (uçucu yağ miktarı ve içeriği) belirlenmiş olup elde edilen sonuçlar ışığında gelecekte ıslah çalışmalarına başlanması planlanmaktadır. 

NANE

       Ana vatanının, Orta Avrupa ve Asya olduğu belirtilen nane çok çeşitlilik gösterir ve geniş bir yayılış alanına sahiptir. Çoğunlukla Avrupa ve Asya’da yayılan 90 kadar türü bulunmaktadır. Ülkemizde ise 7 türe ait 12 takson yayılış göstermektedir. Nane çok eski bir kültür bitkisidir. İngiltere’de botanikçi John Ray’ın (1921) tavsiyelerinden sonra tıbbi bitkiler arasına girmiştir.

     Nanenin yaprakları çiçekli dalları ile yapraklarından elde edilen uçucu yağ kullanılır.

      Nane, ılıman iklimlerde iyi yetişir ve dağılışının da iyi olmasını ister. Devamlı bulutlu havalardan çok güneşli ve az bulutlu havalardan hoşlanır. Taban suyu yüksek olan yerlerde ve sulanabilen kurak bölgelerde yetiştirilmesi mümkündür.

     Nane halk ilacı olarak kullanılmakta esas önemi antiseptik, anaztezik, serinletici, ferahlatıcı, yatıştırıcı, gaz söktürücü, bulantı kesici özelliklerinin olmasıdır.Nane esansı, kuvvetli bir zehir ise de günde az miktarda birkaç damla alınırsa mide ağrısına ve bulantılara iyi gelir. Birçok ilaçların yapımında, şekercilik, diş macunu, çiklet, sabun, parfümeri sanayinde hammadde olarak kullanılır. Nanenin uçucu yağı ülkemizde limon uçucu yağından sonra en çok kullanılan bir yağdır. Henüz ülkemizde ithal edilmektedir. Yıllık ithalatımız 200-3600 kg arasındadır.

      Nane ilaç sanayinde önemli yer tutmakta ve çeşitli endüstri kollarında büyük ölçüde kullanılmaktadır. Özellikle Batı Avrupa ülkelerinde naneye olan ihtiyaç her geçen gün daha da artmaktadır.Böylece dünya pazarında daima alıcı bulmaktadır.Böyle büyük alıcı bulan nanenin bir çok ülkede geniş olarak üretimi yapılmaktadır. Türkiye’de ise az miktarda üretimi yapılmaktadır. Nane ülkemizde yalnız ihraç edilen bir bitkidir.

     Enstitümüzce yapılan çalışmada Tokat bölgesinden 14 adet hat ve Antalya florasından 3 farklı nane türü toplanarak çoğaltımları yapılmış ve oluşturulan koleksiyon bahçesine dikilmiştir.